Turkije verbiedt de uitvoer van cultuurbezit zonder toestemming
Artikel 32 van de Turkse wet op cultuur- en natuurbezit (wet 2863) verbiedt de uitvoer van beschermenswaardig roerend cultuur- en natuurbezit uit Turkije. Alleen bij een besluit van de president mag zo'n voorwerp tijdelijk in het buitenland worden tentoongesteld, met garanties en een verzekering van het gastland, waarna het terugkeert naar Turkije.
Deze bepaling geldt los van de manier waarop je aan het voorwerp komt. Of je het koopt op een markt, vindt op straat of overneemt van een winkel maakt voor de uitvoer geen verschil.
De wet omschrijft cultuurbezit breed, van munten tot bewerkte stenen
Artikel 23 van dezelfde wet somt op wat als beschermd roerend cultuurbezit geldt. De lijst noemt onder meer fossielen, wapens, siervoorwerpen, sieraden, munten en beschreven of afgebeelde platen uit prehistorische en historische tijdperken.
Ook een gewone oude munt of een bewerkte steen van een ruïne valt onder deze omschrijving zodra hij wetenschappelijke of kunsthistorische waarde heeft. Munten van een beperkt aantal met naam genoemde Ottomaanse sultans zijn wel vrij verhandelbaar binnen Turkije zelf, maar dat zegt niets over de uitvoer naar het buitenland.
Wie iets vindt, moet dat binnen drie dagen melden
Artikel 4 verplicht iedereen die een cultuur- of natuurobject vindt, of weet dat er een op zijn grond of in zijn woning verborgen ligt, dit binnen drie dagen te melden bij het dichtstbijzijnde museum, de dorpsoudste of de lokale overheid. Vondsten die aan deze voorwaarden voldoen, worden vervolgens eigendom van de staat.
Voor een toerist betekent dit dat een toevallige vondst nooit een souvenir wordt, ook niet als je van plan bent het netjes te bewaren. De wet maakt geen uitzondering voor een klein of ogenschijnlijk onbelangrijk voorwerp.
Overtreders riskeren een celstraf tot twaalf jaar
Wie in strijd met de wet cultuur- of natuurbezit het land uit brengt, krijgt volgens artikel 68 een celstraf van vijf tot twaalf jaar en een boete die kan oplopen tot vijfduizend dagboetes. Die straf geldt los van de geldelijke waarde van het voorwerp zelf.
Ook een kleine munt of een stukje bewerkte steen valt onder deze bepaling zodra het als beschermd cultuurbezit is aan te merken. De wet maakt bij de strafmaat geen onderscheid tussen een uniek museumstuk en een alledaags fragment.
Het Nederlandse reisadvies waarschuwt toeristen expliciet
Het reisadvies van het ministerie van Buitenlandse Zaken voor Turkije noemt dit risico onder het kopje over wetten en gebruiken. Reizigers wordt afgeraden cultuurhistorische of archeologische spullen zoals oude munten en stenen mee te nemen, omdat dit een boete of gevangenisstraf kan opleveren.
Die waarschuwing staat los van de status van een gebied als toeristische trekpleister. Ook een steen die je oppakt buiten een officieel afgezet opgravingsterrein valt eronder als hij archeologische waarde heeft.
Wat dit voor jou betekent
De regel raakt vooral wie tijdens een bezoek aan bijvoorbeeld Cappadocië nieuwsgierig wordt naar een steen of scherf langs een pad, of op een markt een oude munt aangeboden krijgt.
- Laat een gevonden voorwerp met mogelijke oudheidkundige waarde gewoon liggen, ook als het klein lijkt.
- Koop souvenirs bij een winkel die duidelijk maakt dat het om nieuwe reproducties gaat, niet om originele oudheden.
- Meld een vondst bij het dichtstbijzijnde museum of de lokale overheid in plaats van hem in je koffer te stoppen.
- Raadpleeg bij twijfel over een specifiek voorwerp het reisadvies voordat je iets inpakt voor de terugreis.
Zo voorkom je dat een onschuldig ogend aandenken bij de douane of achteraf voor problemen zorgt. Het reisadvies en de Turkse wet blijven de bronnen om op terug te vallen als je twijfelt over een voorwerp.
